نسل جدید جنگافزارهای هوایی
در فوریه ۲۰۲۵، صنایع دفاعی ایران پهپاد جدیدی را در جمع گروهی از دانشمندان، مقامات و کارشناسان صنعت دفاعی به رهبر معظم انقلاب معرفی کرد. این پهپاد که با نام حدید ۱۱۰ رونمایی شد، بعدها در ساختار نیروی زمینی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به دالاهو تغییر نام یافت. نام دالاهو برگرفته از کوهی به همین نام در استان کرمانشاه است.دالاهو یا حدید ۱۱۰، یک پهپاد انتحاری (یکطرفه) با رویکرد رادارگریز و پیشرانه جت است. این پهپاد تفاوتهای اساسی با نسل قبلی پهپادهای انتحاری ایران مانند شاهد-۱۳۶ دارد که مهمترین آنها استفاده از موتور جت به جای موتور پیستونی است. این تغییر طراحی، حدید ۱۱۰ را به یکی از سریعترین پهپادهای انتحاری جهان و سریعترین پهپاد موجود در زرادخانه ایران تبدیل کرده است.
مشخصات فنی و طراحی
پیشرانه جت و عملکرد
حدید ۱۱۰ از یک موتور میکرو توربوجت استفاده میکند که به آن امکان میدهد به سرعت ۵۱۰ تا ۵۱۷ کیلومتر بر ساعت دست یابد. این سرعت حدود سه برابر سریعتر از سرعت پهپاد شاهد-۱۳۶ (حدود ۱۸۵ کیلومتر بر ساعت) است. استفاده از موتور جت موجب میشود زمان رسیدن به هدف بهشدت کاهش یابد و پنجره واکنش سامانههای دفاعی دشمن به حداقل برسد.پهپاد با استفاده از یک پیشران سوخت جامد (Rocket-Assisted Launch) از یک سکوی پرتاب ساده پرتاب میشود. این روش پرتاب که پیشران در ثانیههای ابتدایی پرواز جدا میشود، نیاز به باند پروازی را از بین برده و انعطافپذیری عملیاتی بالایی به یگانهای کاربر میدهد. همچنین احتمال شناسایی محل پرتاب را کاهش میدهد زیرا نیازی به زیرساختهای ثابت نیست.
بدنه رادارگریز
بدنه حدید ۱۱۰ با رویکرد کاهش سطح مقطع راداری (RCS) طراحی شده است. استفاده از سطوح شکسته و زاویهدار (faceted design) و بال مثلثی (delta wing) نشاندهنده تلاش برای انحراف امواج رادار و کاهش قابلیت شناسایی است. این طراحی احتمالاً برای مقابله با امواج باند X و S که در رادارهای کنترل آتش منطقهای استفاده میشوند بهینه شده است.ورودی هوای مستطیلی در پشت بدنه و پوششهای جاذب رادار نیز به قابلیت رادارگریزی این پهپاد میافزایند.
ابعاد، برد و محموله
بر اساس پایگاه داده نیروهای مسلح ایالات متحده (ODIN)، مشخصات فنی حدید ۱۱۰ به شرح زیر است:| مشخصه | مقدار |
| بیشینه سرعت | ۵۱۰-۵۱۷ کیلومتر بر ساعت |
| برد عملیاتی | حدود ۳۵۰ کیلومتر |
| مداومت پروازی | حدود ۱ ساعت |
| وزن محموله جنگی | حدود ۳۰ کیلوگرم |
| سقف پرواز | حدود ۹,۱۴۴ متر (۳۰,۰۰۰ فوت) |
| طول | حدود ۳ متر |
برخی منابع روسی وزن محموله جنگی را تا ۵۰ کیلوگرم و برد را تا ۵۰۰ کیلومتر گزارش کردهاند که ممکن است به نسخههای مختلف این پهپاد اشاره داشته باشد.
سقف پروازی ۹ کیلومتری این پهپاد یک ویژگی راهبردی مهم محسوب میشود. در این ارتفاع، اکثر سامانههای کوتاهبرد پدافند هوایی و گروههای متحرک آتشبار قادر به مقابله با آن نیستند و رهگیری آن به جنگندهها یا سامانههای پدافندی بلندبرد و گرانقیمت نیاز دارد.
کاربرد تاکتیکی و استراتژیک
نقش میدان نبرد
حدید ۱۱۰ برای مأموریتی خاص طراحی شده است: نفوذ به لایههای پدافند هوایی و انهدام اهداف حساس. این اهداف میتوانند شامل سامانههای پدافند هوایی، مراکز فرماندهی، رادارها و زیرساختهای حیاتی باشند. پهپاد نقشی کلیدی به عنوان «بازکننده مسیر» در عملیاتهای پیچیده ایفا میکند؛ بدین معنا که با انهدام سامانههای پدافندی، راه را برای سایر داراییهای تهاجمی هموار میسازد.
استراتژی ترکیبی با شاهد-۱۳۶
تحلیلگران نظامی معتقدند ایران احتمالاً از پهپادهای حدید ۱۱۰ در کنار شاهد-۱۳۶ در حملات ترکیبی استفاده خواهد کرد. در این استراتژی:شاهد-۱۳۶ با تعداد بالا و هزینه کم برای اشباع سامانههای راداری و مصرف موشکهای رهگیر به کار میرود
حدید ۱۱۰ با سرعت بالا و رادارگریزی از شکافهای ایجادشده عبور کرده و اهداف باارزش را مورد اصابت قرار میدهد
این رویکرد ترکیبی، پدافند هوایی دشمن را با چالشی دوگانه مواجه میسازد: از یک سو باید با انبوهی از اهداف کند و ارزانقیمت مقابله کند و از سوی دیگر برای رهگیری اهداف سریع و رادارگریز آماده باشد.
مزیت سرعت بالا
سرعت بالا در پهپادهای انتحاری یک مزیت حیاتی به شمار میرود. بر اساس منطق پدافند هوایی، هر ثانیه تأخیر در شناسایی و واکنش، احتمال انهدام هدف را بهشدت کاهش میدهد. ترکیب سرعت ۵۱۷ کیلومتر بر ساعت با بدنه رادارگریز به این معناست که پهپاد در فاصله بسیار نزدیکتری از هدف توسط سامانههای پدافندی شناسایی میشود - فاصلهای که ممکن است برای واکنش مؤثر کافی نباشد.
حضور در میدان نبرد و رزمایشها
رزمایش سهند-۲۰۲۵
حدید ۱۱۰ بهطور رسمی در رزمایش پنجروزه سهند-۲۰۲۵ که در استان آذربایجان شرقی برگزار شد، به کار گرفته شد. این رزمایش با حضور ۱۰ کشور عضو سازمان همکاری شانگهای از جمله روسیه، چین، هند، پاکستان و کشورهای آسیای میانه برگزار گردید. حضور این پهپاد در چنین رزمایشی نشاندهنده آمادگی عملیاتی و قابلیت نمایش قدرت دفاعی ایران در جمع کشورهای عضو این سازمان است.
تحویل به نیروی زمینی سپاه
در دسامبر ۲۰۲۵، نیروی زمینی سپاه پاسداران رسماً پهپادهای حدید ۱۱۰ را دریافت کرد. این تحویل نشان میدهد که سامانه مرحله آزمایش را پشت سر گذاشته و وارد چرخه عملیاتی شده است.
استفاده در عملیات واقعی
بر اساس گزارشهای موجود، حدید ۱۱۰ در جریان عملیات وعده صادق ۴ - که پاسخ به حملات ترکیبی آمریکا و اسرائیل در فوریه ۲۰۲۶ بود - بهکار گرفته شد. همچنین گزارشهایی از استفاده این پهپاد در حملات به اهداف آمریکایی در کویت و انتقال آن به متحدان عراقی ایران منتشر شده است. در این حملات، از سه فروند پهپاد حدید ۱۱۰ با سکوی پرتاب ساده استفاده شده است.
مقایسه با پهپادهای شاهد
برای درک بهتر جایگاه حدید ۱۱۰، مقایسه آن با خانواده شاهد مفید است:| مشخصه | حدید ۱۱۰ (دالاهو) | شاهد-۱۳۶ |
| پیشرانه | جت | پیستونی |
| سرعت | ~۵۱۰ کیلومتر/ساعت | ~۱۸۵ کیلومتر/ساعت |
| برد | ~۳۵۰ کیلومتر | ~۱,۰۰۰-۲,۵۰۰ کیلومتر |
| محموله | ~۳۰ کیلوگرم | ~۳۰-۵۰ کیلوگرم |
| مداومت | ~۱ ساعت | چندین ساعت |
| رادارگریزی | طراحی شده | محدود |
| هزینه | بالاتر | پایینتر |
| کاربرد | نفوذ و ضربه دقیق | حملات اشباعی برد بلند |
این تفاوتها نشان میدهد که حدید ۱۱۰ در ردهای بین «پهپادهای انتحاری معمولی» و «موشکهای کروز» قرار میگیرد. این پهپاد از یک سو سرعتی نزدیک به موشکهای کروز دارد اما از سوی دیگر هزینهای بسیار کمتر از آنها دارد. این ویژگی آن را به گزینهای جذاب برای حملات دقیق و نفوذی تبدیل کرده است.
چشمانداز و پیامدها
تولید انبوه سریع
گزارشها حاکی از آن است که صنایع دفاعی ایران در بازه زمانی بسیار کوتاهی پس از رونمایی در فوریه ۲۰۲۵، توانسته است تولید انبوه حدید ۱۱۰ را آغاز کند. بهعنوان مثال، یک فروند از این پهپادها که در ویدئویی منتشر شده، شماره سریال ۲۲ را نشان میدهد که از یک محموله ۲۰ فروندی در دسامبر ۲۰۲۵ تولید شده است. این نشاندهنده سرعت بالای صنعت دفاعی ایران در انتقال از نمونه اولیه به تولید انبوه است.
علاقه احتمالی روسیه
تحلیلگران نظامی معتقدند حدید ۱۱۰ میتواند مورد توجه روسیه قرار گیرد. روسیه هماکنون از پهپادهای شاهد-۱۰۷ ایرانی استفاده میکند که با سرعت حدود ۱۸۰ کیلومتر بر ساعت و محموله ۱۵ کیلوگرمی، عملکردی به مراتب ضعیفتر از حدید ۱۱۰ دارد. همچنین روسیه در رده «پهپادهای ضربهزن میانی» (بین ۳۰۰ تا ۵۰۰ کیلومتر) با خلأ قابل توجهی مواجه است که حدید ۱۱۰ میتواند آن را پر کند.
تهدید برای سامانههای پدافندی منطقه
حدید ۱۱۰ تهدیدی جدی برای سامانههای پدافند هوایی منطقه به ویژه اسرائیل، آمریکا و متحدان آنها در خاورمیانه محسوب میشود. ترکیبی از سرعت بالا، رادارگریزی و محموله ۳۰ کیلوگرمی، این پهپاد را به گزینهای کارآمد برای هدف قرار دادن سامانههای پیشرفته پدافند هوایی مانند گنبد آهنین تبدیل کرده است.
نتیجهگیری
پهپاد دالاهو (حدید ۱۱۰) نشاندهنده جهشی کیفی در صنعت پهپادی ایران و گذار از نسل پهپادهای پیستونی کند به نسل جدید پهپادهای جت سریع و رادارگریز است. این پهپاد با سرعت ۵۱۷ کیلومتر بر ساعت، سقف پرواز ۹ کیلومتری و بدنه رادارگریز، معادلات پدافند هوایی منطقه را دستخوش تغییر کرده است.حدید ۱۱۰ بهعنوان «بازکننده مسیر» در کنار پهپادهای شاهد، استراتژی ترکیبی جدیدی را برای نیروهای مسلح ایران ترسیم کرده است که در آن، حملات اشباعی با حملات دقیق و سریع ترکیب میشوند. ورود سریع این پهپاد به چرخه عملیاتی و تولید انبوه، نشاندهنده بلوغ صنعت دفاعی ایران در طراحی و تولید پهپادهای پیشرفته است.
با توجه به سرعت بالای توسعه و تولید، احتمال گسترش کاربرد حدید ۱۱۰ در منطقه و حتی انتقال آن به متحدان ایران وجود دارد که میتواند توازن قوا در خاورمیانه را بهطور محسوسی تحت تأثیر قرار دهد.
